Dit schooljaar is een uniek samenwerkingsproject van start gegaan, de Achterhoekse Schakelklas werd een feit. Wat is dit voor klas en wat betekent deze voor scholen en leerlingen?

Ton Edelbroek en Herman Pol voor Klein-Borculo

De Achterhoekse Schakelklas is een bijzonder samenwerking om de problematiek van het voortijdig schoolverlaten preventief en daarmee ook effectief aan te pakken. Scholen in het Voortgezet Onderwijs hebben soms te maken met leerlingen die op school dusdanige problemen hebben of veroorzaken, dat scholen hier zelf geen oplossing meer voor hebben. Deze leerlingen dreigen hierdoor vast te lopen in het reguliere onderwijstraject en zijn daarmee potentiële voortijdig schoolverlaters. De scholen zochten gezamenlijk naar een manier om preventieve hulp te bieden. Ze willen voorkomen dat de leerlingen voortijdig en zonder diploma de school verlaten. Dit leidde tot de vorming van de Achterhoekse Schakelklas. Het gaat hier om een samenwerking tussen de Scholengemeenschap Klein-Borculo (Voortgezet Speciaal Onderwijs-ZMOK), het Samenwerkingsverband vo/svo Oost-Achterhoek en de Jeugdhulpverlening.

Aan tafel zitten drie intensief bij het project betrokken heren: Ton Edelbroek (Coördinator SWV Oost-Achterhoek), Frank de Vries en Herman Pol (respectievelijk directeur en adjunct-directeur van de scholengemeenschap Klein-Borculo). Met hen praat ik over de achtergronden van de Achterhoekse Schakelklas en de ervaringen tot nu toe.

Waarom juist nu extra aandacht voor deze leerlingen?
Frank de Vries geeft aan dat Klein-Borculo een expertisecentrum is voor leerlingen met gedragsproblemen. “We kennen de Cluster 4 scholen, waar kinderen met gedragsproblemen met een indicatie terecht kunnen. Het traject hierheen is lang, voert langs vele loketten en is aan veel regels gebonden. Dit is geen oplossing voor leerlingen met problemen die met tijdige en tijdelijke hulp geholpen zouden kunnen worden; kinderen die maar op een enkel punt aan de criteria van Cluster 4 voldoen. Zij vallen tussen wal en schip en de scholen kunnen hen niet de benodigde hulp bieden. Bovendien zijn de leerlingen soms in de klas ook niet te handhaven. Daarom hebben we gezamenlijk bekeken hoe we deze leerlingen kunnen helpen.

Achterhoekse Schakelklas

Daaruit is de Achterhoekse Schakelklas geboren.“ Herman Pol, het eerste aanspreekpunt in Klein-Borculo voor de schakelklas, geeft een voorbeeld. “We hebben hier een meisje dat op school enorm werd gepest en fysiek gemolesteerd. Ze durfde niet meer naar school, wat leidde tot problemen op school en thuis. Natuurlijk is van alles geprobeerd om de problemen op te lossen, maar dat lukte niet. In september kwam ze daarom in de schakelklas. Ze volgt hier hetzelfde onderwijs als op haar oude school in een klas van zeven leerlingen. Voor de schakelklas staat altijd dezelfde leraar, Peter Huisman. We bieden het meisje zo een veilige omgeving om weer even tot rust te komen. Maar daarnaast hebben we een behandelingsplan opgesteld om te werken aan terugkeer naar regulier onderwijs. Dat kan haar oude school zijn, maar ook een andere. Net als veel andere leerlingen met problemen, zie je dat ze een negatief zelfbeeld heeft en weinig weerbaarheid. Ook faalangst komen we veel tegen. Onze orthopedagoog, Anita Bieleman, helpt de leerlingen om weer steviger in de schoenen te komen te staan en om zich aan te passen aan de maatschappelijke normen. In het behandelplan wat ze opstelt geeft ze ook aan of er behoefte is aan andere deskundige hulp. Die kunnen we dan inhuren.”

Staat de schakelklas helemaal los van het regulier onderwijs?
“Er zijn nauwe contacten tussen de schakelklas en de school van de leerling”, legt Ton Edelbroek uit. Hij is de contactpersoon van de schakelklas voor het regulier onderwijs. Hij informeert de scholen en maakt de leerkrachten bewust van de problematiek. Heel belangrijk is dat de scholen namelijk zélf verantwoordelijk blijven voor de betreffende leerling in de schakelklas. Ze moeten de leerling ook de mogelijkheid bieden om terug te kunnen keren op school. “Voordat leerlingen bij ons komen, is er al heel wat aan voorafgegaan.

Sinds een jaar kennen we de schoolconsultatieteams, die eens in de 6 weken vergaderen over probleemgevallen. Daarnaast hebben we de Permanente Commissie Leerlingenzorg, waar ook een orthopedagoog aan deelneemt. De meeste leerlingen die in de schakelklas komen, hebben dus al een uitgebreide diagnose achter de rug. De orthopedagoog van de schakelklas neemt de bevindingen mee en heeft na drie weken een diagnose en een behandelplan opgesteld. Dat bespreken we ook met de school van de leerling en met de ouders. Als de leerling terug naar school gaat, krijgt de school het behandelplan om hiermee verder te gaan. We bieden echter ook nazorg. Dat betekent dat Peter Huisman nog een of twee keer de school kan bezoeken om te kijken hoe het met de leerling gaat. Ook kan de school altijd contact met ons opnemen bij problemen.” Herman Pol valt hem bij: “Dat is ook zo uniek aan deze samenwerking, de lijnen zijn kort, geen bureaucratie. Dat geldt ook voor de opvang bij problemen, één keer hebben we zelfs bij het horen van het probleem dezelfde dag nog een jongen in de schakelklas geplaatst. De formaliteiten volgden later. Helaas hebben we nu al een wachtlijst, maar daar staat tegenover dat de doorstroming groot is, omdat leerlingen maximaal drie maanden in de schakelklas kunnen zitten. Is er dan nog geen oplossing voor de problemen gevonden, dan zijn deze blijkbaar zo groot dat andere hulp gewenst is. Uiteraard zijn we hier dan ook nauw bij betrokken”

Hoe werkt de schakelklas in de praktijk?
“Belangrijk is dat de leerlingen de draad van school weer oppakken en positieve ervaringen opdoen”, legt Herman Pol uit. We willen in de schakelklas zoveel mogelijk de maatschappij nabootsen.

Peter Huisman, leerkracht van de Schakelklas

De leerlingen nemen de boeken van hun school mee en gaan op gelijke voet door met de stof, zodat ze geen achterstand oplopen. Peter Huisman is een allround leraar, die alle dagen voor de schakelklas staat en daarmee ook een vertrouwensband met de kinderen heeft. De hulp van de orthopedagoog is essentieel om de leerlingen weer normaal te laten functioneren. Dat kan, zoals gezegd, gaan om het weerbaarder maken van de leerling, maar ook om het gedrag. Zo wil een jongen altijd met zijn jas aan en pet op in de klas zitten. Dat zal hij moeten veranderen om weer naar het regulier onderwijs terug te gaan.

Maar we richten ons ook op het verder op weg helpen van de leerlingen. Zo kunnen kinderen gebruik maken van de faciliteiten op onze school om te kijken waar hun belangstelling ligt. Ze kunnen bijvoorbeeld meedoen in de bouwklas. Of kijken of hun belangstelling bijvoorbeeld naar de horeca uitgaat. Ze kunnen vervolgens doorstromen naar het VMBO of de horeca- en bouwopleidingen van het ROC Graafschap College. De zeven leerlingen gaan dagelijks naar school. Ze worden per taxi opgehaald van huis. Herman Pol staat elke dag voor de school te wachten en grijpt bij problemen meteen in. “Als een leerling uit de schakelklas niet op school komt, nemen we meteen contact op met de mentor of andere betrokkene. Zo kunnen we problemen snel signaleren en aanpakken”.

Wat zijn de plannen voor de toekomst?
Frank de Vries zou graag zien dat er een maatschappelijk werk(st)er aan de schakelklas gekoppeld wordt: “Je ziet bij veel leerlingen dat het probleem zich verder uitstrekt dan de schoolsituatie. Ook thuis en in de vrijetijdsomgeving speelt het probleem. We zouden graag het probleem wat breder willen aanpakken. Ideaal zou zijn als we via GSJ Lindenhout een maatschappelijk werk(st)er voor een aantal uur zouden kunnen inhuren.”

Een andere wens van De Vries is dat de EHBS-post (Eerste Hulp Bij Schoolverzuim) ook gekoppeld wordt aan de schakelklas. Nu geldt deze post alleen voor het Voortgezet Onderwijs in Doetinchem. Klein-Borculo ligt buiten deze regio en komt er niet voor in aanmerking. De Vries hoopt dat er een subsidie beschikbaar komt om het mogelijk te maken dat de schakelklas een beroep op de EHBS kan doen. Bij zorgen of twijfel rond een leerling die niet komt, gaan ambtenaren en een hulpverlener onmiddellijk op zoek naar de leerling.

In beide gevallen is voor de uitvoering subsidie nodig. De directeur van Klein-Borculo hoopt dat bestuurders en politiek inzien dat de schakelklas een goed en effectief middel is om het voortijdig schoolverlaten te voorkomen: “De kosten van drie maanden schakelklas zijn niet te vergelijken met de hoge kosten voor de maatschappij als een jongere ontspoort en zonder diploma en toekomstperspectief van school gaat. Ons doel is dat geen leerling de school verlaat zonder diploma!”

Redactie Onderwijsachterstanden.nl
09-06-2004