De leefsituatie van de Nederlandse bevolking is in de periode 1990 - 2002 verbeterd. Het vertrouwen in regering en overheid is sedert 2002 sterk verminderd. Op het terrein van onderwijs wordt aandacht gevraagd voor onderwijsachterstanden van allochtone èn autochtone leerlingen met laag opgeleide ouders en voor voortijdig schoolverlaters.

Inleiding
Dit tweejaarlijkse rapport geeft aan de hand van kerncijfers een beeld van de leefsituatie in Nederland gedurende de laatste tien jaar; aan de orde komen daarbij onderwijs, arbeid, inkomen, gezondheid, wonen, veiligheid, mobiliteit en vrijetijdsbesteding. De leefsituatie van de Nederlanders in het algemeen komt aan de orde, maar ook die van een aantal groepen. De kerncijfers worden afgezet tegen de beleidsdoelstellingen van de overheid en vergeleken met een aantal andere Europese landen.

Enkele uitkomsten

• Tussen 1990 en 2002 is de leefsituatie van de Nederlandse bevolking verbeterd.
  
• Zo'n 60% van de Nederlanders is eind 2002 tevreden met de regering en 35% van de bevolking is tevreden met het functioneren van de overheid; beide percentages zijn de laatste jaren duidelijk afgenomen. Het laatste jaar neemt de politieke onvrede weer af en neemt de politieke betrokkenheid weer toe.
  
• Nederland heeft inmiddels meer dan 16 mln inwoners en 7 mln huishoudens. De bevolking vergrijst langzaam en het aandeel niet-westerse allochtonen is gestegen tot bijna 10%.
  
• De diensten van de quartaire sector (onderwijs, zorg, politie, justitie etc.) groeiden in de periode 1990 - 2000 met 15%. Het onderwijs kampt met personeelstekorten, m.n. het voortgezet onderwijs.
  
• Tot 2002 groeit de koopkracht van de bevolking en neemt de armoede af.
  
• De werkloosheid neemt sinds 2000 scherp toe, vooral onder jongeren, vrouwen, lager opgeleiden en niet-westerse allochtonen. Nederland telde eind 2001 1,5 mln mensen met een WAO-, WW- of bijstandsuitkering; een kwart van hen is reïntegreerbaar.
  
• Het opleidingspeil van de bevolking neemt nog steeds toe. Het aantal voortijdig schoolverlaters ligt al enkele jaren rond de 14%; steeds vaker keren zij terug naar het onderwijs om alsnog een diploma te halen. Allochtone basisschoolleerlingen hebben in groep 8 een leerachterstand, maar die achterstand neemt wel af, vooral bij rekenen. De achterstand van autochtone leerlingen met laag opgeleide ouders neemt daarentegen toe.
  
• De levensverwachting van Nederlanders neemt nog steeds toe. In de zorgsector is een verschuiving zichtbaar van klinische opname naar dagverpleging en poliklinische zorg. De ziekenhuissector krimpt, terwijl verpleeg- en verzorgingshuizen en gehandicaptenzorg groeien.
  
• De belangstelling van ouderen voor cultuur neemt toe en die van jongeren neemt af. Sportdeelname neemt iets toe, maar sportlidmaatschappen nemen iets af.
  
• De Nederlandse bevolking is sterk betrokken bij maatschappelijke organisaties (donaties, lidmaatschap, vrijwilligerwerk). Het percentage vrijwilligers blijft zich bewegen tussen de 30 en 45% (afhankelijk van onderzoeksmethode), maar de hoeveelheid tijd neemt iets af.
  
• Het aantal auto's is toegenomen en autokilometers hebben vooral een sociaal of recreatief doel. Automobiliteit heeft de voorkeur en het oordeel over het openbaar vervoer is vrij negatief.
  
• De omvang van de criminaliteit is de afgelopen tien jaar licht gestegen.
  
• Het eigen-woningbezit is de afgelopen tien jaar met 10% gestegen tot 53%. De woonlasten stegen en de kwaliteit van de woonomgeving (voorzieningen, verloedering) wordt als aanmerkelijk minder positief ervaren.
  
• Het vertrouwen van de Nederlandse bevolking in de overheid is sedert 2002 sterk afgenomen.

SCP, De sociale staat van Nederland 2003, Den Haag, september 2003

Redactie Onderwijsachterstanden.nl
24-02-2004

Download: Sociale Staat 2003 (23 kB)